Organ Bağışı Nasıl Yapılır ve Kimler Organ Bağışlayabilir?

Organ bağışı, tıbben yaşamı sona ermiş bir bireyin doku ve organlarının, başka hastaların tedavisi için kendi iradesi veya ailesinin onayıyla kullanılmasına izin verilmesidir. Türkiye'de 18 yaşını doldurmuş ve akli dengesi yerinde olan herkes, sağlık müdürlükleri veya hastanelere başvurarak organlarını bağışlayabilir. Hayat kurtaran bu adım, binlerce hastanın yeniden sağlığına kavuşması için en önemli umut kaynağıdır.

• 18 yaşını doldurmuş ve akli dengesi yerinde olan herkes bağışçı olabilir.
• Bağış işlemi devlet hastaneleri, özel hastaneler ve sağlık ocaklarında yapılabilir.
• Bağış kartınız olsa bile, vefat durumunda ailenizin onayı yasal olarak şarttır.
• Kalp, karaciğer, böbrek, akciğer, pankreas gibi organların yanı sıra kornea ve kemik iliği gibi dokular da bağışlanabilir.
• Organ bağışı, beyin ölümü tıbben kesinleşmiş kişilerden uzman ekiplerce gerçekleştirilir.

Organ Bağışı Nedir ve Neden Hayati Bir Adımdır?

Organ bağışı, tedavisi yalnızca organ nakli ile mümkün olan hastalar için tek yaşam şansıdır. Bir kişinin bağışladığı organlar, kalp yetmezliği, son evre böbrek hastalığı veya ileri derece karaciğer hastalıkları gibi durumlarla mücadele eden birden fazla insana hayat verebilir. Türkiye'de binlerce hasta, organ bekleme listelerinde umutla uygun bir donör (bağışçı) bulunmasını beklemektedir.

Canlıdan canlıya ve kadavradan (beyin ölümü gerçekleşmiş kişiden) olmak üzere iki temel bağış türü bulunur. Canlı bağışlarda genellikle böbrek veya karaciğerin bir bölümü aile üyelerine verilirken, kadavradan bağışta kişinin vefatından sonra tüm uygun organları ve dokuları kullanılabilir. Özellikle karaciğer yağlanması gibi sinsi ilerleyen sorunların ileri evrelerinde siroza dönüşmesi, organ naklini zorunlu kılan yaygın tablolardan biridir. Bu nedenle, sağlıklı bireylerin hayattayken alacağı bağış kararı, toplumsal dayanışmanın en üst noktalarından birini temsil eder.

Kimler Organ Bağışlayabilir? (Organ Bağışı Şartları)

Türkiye'deki yasal düzenlemelere göre organ bağışında bulunabilmek için belirli temel şartların sağlanması gerekir. En önemli kural, bağışta bulunacak kişinin 18 yaşını doldurmuş olmasıdır. Reşit olmayan bireylerin kendi iradeleriyle organ bağışı yapması hukuken mümkün değildir.

İkinci temel şart ise kişinin akli dengesinin yerinde olması ve bu kararı tamamen özgür iradesiyle, herhangi bir baskı altında kalmadan almasıdır. Kronik bir hastalığınızın bulunması, yaşlı olmanız veya geçmişte çeşitli ameliyatlar geçirmiş olmanız, organ bağış kartı almanıza engel değildir. Vefat durumunda hangi organların nakil için uygun olduğuna, o anki tıbbi değerlendirmeler sonucunda uzman hekimler karar verir. Örneğin, görme bozukluğunuz olsa bile korneanız başka bir hastaya ışık olabilir. Bu sebeple, organlarınızın işe yaramayacağı düşüncesiyle bağış yapmaktan çekinmemek, kararı tıbbi ekiplere bırakmak en doğru yaklaşımdır.

Hangi Organlar ve Dokular Bağışlanabilir?

Tıbbın ilerlemesiyle birlikte pek çok organ ve doku başarıyla nakledilebilmektedir. Organ bağışı kapsamında en çok ihtiyaç duyulan ve nakli en sık gerçekleştirilen organların başında böbrek ve karaciğer gelir. Bunun yanı sıra kalp, akciğer, pankreas ve ince bağırsak da bağışlanabilen hayati organlar arasındadır.

Organların dışında, doku bağışı da birçok hastanın yaşam kalitesini artırır veya hayatını kurtarır. Kornea (gözün saydam tabakası), kalp kapakçıkları, kemik, tendon, kıkırdak ve deri bağışlanabilen başlıca dokulardır. Kan ve kemik iliği bağışı ise kişinin hayattayken yapabileceği, hücre yenilenmesi sayesinde kendi sağlığına zarar vermeyen diğer önemli bağış türleridir. Tek bir bağışçının organ ve dokuları, sekiz farklı hastanın hayatını doğrudan kurtarabilir ve çok daha fazlasının yaşam kalitesini iyileştirebilir.

Organ Bağışı Nasıl Yapılır?

Bağışçı olmak isteyenler için başvuru süreci oldukça basit ve hızlıdır. Türkiye'de organ bağışı yapmak için size en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız yeterlidir. Devlet hastaneleri, özel hastaneler, sağlık ocakları (aile sağlığı merkezleri) ve il veya ilçe sağlık müdürlüklerinde organ bağışı birimleri bulunur.

Başvuru sırasında yanınızda yalnızca T.C. kimlik kartınızın bulunması gerekir. Yetkili personele organ bağışında bulunmak istediğinizi belirttiğinizde, size iki tanık huzurunda doldurmanız gereken bir form verilir. Bu formda tüm organlarınızı bağışlayabileceğiniz gibi, sadece belirli organlarınızı bağışlamayı da seçebilirsiniz. Formu imzaladıktan sonra bilgileriniz Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Organ ve Doku Bağışı Bilgi Sistemi'ne kaydedilir ve size üzerinde adınızın bulunduğu bir organ bağış kartı teslim edilir. Bu kartı cüzdanınızda taşımanız ve aldığınız kararı mutlaka ailenizle paylaşmanız sürecin en kritik adımıdır.

Organ Nakli Süreci ve Tıbbi Boyutu

Organ nakli süreci, zamanla yarışılan ve son derece titiz yürütülen multidisipliner bir tıbbi operasyondur. Kadavradan organ naklinin gerçekleşebilmesi için öncelikle kişinin yoğun bakım şartlarında beyin ölümünün gerçekleşmiş olması gerekir. Beyin ölümü, bitkisel hayattan farklı olarak geri dönüşü olmayan, tıbbi ve yasal bir ölüm halidir. Bu durum, alanında uzman hekimlerden oluşan bağımsız bir kurul tarafından çeşitli testlerle kesin olarak belgelenir.

Beyin ölümü tanısı konduktan sonra, hastanın ailesiyle görüşülerek organ bağışı için onay istenir. Aile onay verdiğinde, Ulusal Koordinasyon Merkezi devreye girer. Kan grubu uyumu, doku uyumu ve aciliyet durumu gibi tıbbi kriterler göz önüne alınarak bekleme listesindeki en uygun hastalar belirlenir. Organların çıkarılması işlemi, normal bir cerrahi ameliyat hassasiyetinde, bedenin bütünlüğüne saygı gösterilerek yapılır. Çıkarılan organlar, özel solüsyonlar içinde korunarak hızla nakil yapılacak merkezlere ulaştırılır ve alıcı hastalara nakledilir.

Bağış Sonrası Ailenin Rolü ve Hukuki Boyut

Türkiye'deki yasal mevzuata göre, bir kişi hayattayken organ bağış kartı almış olsa dahi, vefatından sonra organlarının alınabilmesi için birinci derece yakınlarının yazılı onayı zorunludur. Aile onay vermediği takdirde, kişinin bağış kartı bulunsa bile organ alımı gerçekleştirilemez. Bu nedenle organ bağışı kararı aldığınızda, bunu eşinize, çocuklarınıza veya anne ve babanıza mutlaka söylemeniz gerekir.

Acılı bir dönemde olan aileler, vefat eden yakınlarının hayattayken böyle bir arzusu olduğunu bildiklerinde, onay sürecinde çok daha rahat karar verebilmektedir. Ayrıca, organ bağışı yapıldıktan sonra cenazenin teslimi gecikmez. İşlem, uzman cerrahlar tarafından estetik dikişlerle kapatılarak bedenin bütünlüğü bozulmadan tamamlanır. Aileler, normal defin işlemlerini hiçbir aksaklık veya görsel olumsuzluk yaşamadan gerçekleştirebilir.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı ve Nelere Dikkat Etmeli?

Eğer canlıdan canlıya organ bağışı (örneğin böbrek veya karaciğerinizin bir kısmını bir yakınınıza vermek) yapmayı düşünüyorsanız, detaylı tıbbi değerlendirmelerden geçmeniz gerekir. Canlı verici olabilmek için genel sağlık durumunuzun kusursuz olması, bulaşıcı bir hastalığınızın bulunmaması ve ameliyatın sizin hayatınızı riske atmayacağının kanıtlanması şarttır.

Bunun dışında, organ yetmezliği riski taşıyan kişilerin düzenli kontrollerini aksatmaması hayati önem taşır. Aşağıdaki belirtilerden bir veya birkaçını yaşıyorsanız vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız:

• Göz aklarında ve ciltte belirgin sararma (sarılık)
• Vücudun çeşitli bölgelerinde, özellikle bacaklarda ve karında geçmeyen ödem (şişlik)
• İdrar miktarında ani azalma veya idrarda kan görülmesi
• Sürekli ve aşırı yorgunluk, nefes darlığı
• Açıklanamayan, şiddetli ve dirençli karın ağrıları

Bu tür belirtiler, karaciğer veya böbrek gibi organlarda ciddi bir sorunun habercisi olabilir. Acil gelişen şuur bulanıklığı, şiddetli göğüs ağrısı veya kan kusma gibi durumlarda ise derhal 112'yi arayarak acil yardım talep etmelisiniz.

BHT CLINIC'te Süreç ve Destek

BHT CLINIC İstanbul Tema Hastanesi olarak, toplum sağlığını korumak ve iyileştirmek için en güncel tıbbi yaklaşımları uyguluyoruz. Organ bağışının ne kadar hayati bir konu olduğunun bilinciyle, hastalarımızı bu süreçte doğru bilgilendirmeye ve yönlendirmeye büyük önem veriyoruz. Hastanemizde organ bağışı yapmak isteyen bireyler, ilgili birimlerimize başvurarak detaylı bilgi alabilir ve bağış formlarını doldurabilirler.

Olası organ hastalıklarının erken teşhisi ve tedavisi için hastanemizin Genel Cerrahi bölümü, uzman hekim kadrosuyla hizmet vermektedir. Safra kesesi, karaciğer, mide ve bağırsak hastalıkları gibi cerrahi müdahale gerektiren durumlarda, ileri teknolojiye sahip ameliyathanelerimizde güvenli tedavi seçenekleri sunuyoruz. 7 gün 24 saat kesintisiz hizmet veren acil servisimiz, ani gelişen sağlık sorunlarında her an yanınızdadır. Sağlığınızla ilgili her türlü sorunda profesyonel destek almak için randevu oluşturabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Organ bağışı dinen caiz midir?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, organ bağışının İslam dini açısından caiz olduğunu ve insanın insana yapabileceği en büyük yardımlardan biri sayıldığını açıklamıştır. Hayat kurtarmak, dinimizde yüksek bir erdem olarak kabul edilir.

Yaşlılar organ bağışında bulunabilir mi?

Evet, organ bağışında ileri yaş bir engel değildir. Önemli olan kişinin kronolojik yaşı değil, organların biyolojik sağlığı ve işlevselliğidir. Vefat durumunda organların uygunluğuna uzman hekimler karar verir.

Organ bağışı kartı aldım, fikrimi değiştirebilir miyim?

Evet, organ bağışı kararınızdan dilediğiniz zaman vazgeçebilirsiniz. Bunun için bağış yaptığınız sağlık kuruluşuna giderek başvurunuzu iptal ettirmeniz ve ailenize bu yeni kararınızı bildirmeniz yeterlidir.

Beyin ölümü ile bitkisel hayat arasındaki fark nedir?

Bitkisel hayatta hastanın solunum gibi temel yaşam fonksiyonları devam eder ve iyileşme şansı az da olsa bulunabilir. Beyin ölümünde ise beynin tüm fonksiyonları geri döndürülemez şekilde durmuştur; tıbben ve hukuken ölüm gerçekleşmiştir ve kişi sadece solunum cihazı desteğiyle organ canlılığını kısa bir süre koruyabilir.

Bağışlanan organlar kimlere nakledilir?

Bağışlanan organlar, Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Koordinasyon Sistemi üzerinden, kan ve doku uyumu, hastanın tıbbi aciliyeti ve bekleme süresi gibi objektif kriterlere göre en uygun hastalara nakledilir. Organların kime gideceği tamamen tıbbi gerekliliklere göre belirlenir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.