Koklear İmplant (Biyonik Kulak) Nedir? Ameliyatı ve Tedavi Süreci

Koklear implant, halk arasındaki yaygın adıyla biyonik kulak, ileri ve çok ileri derecede işitme kaybı yaşayan ve standart işitme cihazlarından yeterli faydayı göremeyen hastalar için geliştirilmiş elektronik bir tıbbi cihazdır. Bu sistem, hasar görmüş iç kulağın işlevini doğrudan üstlenerek mekanik ses enerjisini elektriksel sinyallere dönüştürür ve işitme sinirini uyararak beyne iletir. Özellikle doğumsal işitme kayıplarında çocukların sağlıklı bir dil gelişimi yakalaması ve yetişkinlerin sosyal hayattan kopmaması adına en etkili işitme kaybı tedavisi yöntemleri arasında yer alır.

Kısaca

• İleri ve çok ileri derece sensörinöral (sinirsel) işitme kayıplarında kalıcı bir çözüm sunar.
• Standart işitme cihazları sesi sadece yükseltirken, biyonik kulak doğrudan işitme sinirini uyarır.
• Bebeklerde erken teşhis ve 1 yaşına kadar yapılan müdahale, normal dil gelişimi için son derece kritiktir.
• Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve ortalama 2 ile 4 saat arasında tamamlanır.
• Cerrahi işlem sonrasında başarılı bir sonuç elde etmek için uzun soluklu dil ve konuşma terapisi şarttır.

Koklear İmplant Nedir ve Nasıl Çalışır?

Koklear implant nedir sorusunun en net yanıtı, iç kulaktaki hasarlı tüylü hücreleri devre dışı bırakarak doğrudan işitme sinirine sinyal gönderen ileri teknoloji ürünü bir protez olduğudur. Sistem temel olarak iki ana parçadan oluşur. Cerrahi işlemle deri altına ve iç kulağa (koklea) yerleştirilen iç parça ile kulağın arkasına veya başın üzerine takılan dış parça (ses işlemcisi) uyum içinde çalışır. Dışarıdaki mikrofon çevredeki sesleri toplar, ses işlemcisi bu sesleri dijital sinyallere çevirir ve deri altındaki iç parçaya aktarır.

İç parça, aldığı bu sinyalleri elektriksel uyarılara dönüştürerek koklea içine yerleştirilmiş olan elektrot dizisine gönderir. Elektrotlar işitme sinirini uyarır ve sinir bu bilgiyi beyne iletir. Beyin de bu sinyalleri ses olarak algılar. İstatistiklere göre işitme kaybı, 1000 canlı doğumda 1 ile 3 arasında ortaya çıkmaktadır. Bu bebeklerin erken dönemde tespit edilip cihazlandırılması, beynin işitme merkezinin körelmemesi adına hayati bir öneme sahiptir. Sadece çocuklarda değil, sonradan işitmesini kaybeden yetişkinlerde de beyin hafızasındaki sesleri yeniden anlamlandırmak için bu teknoloji başarıyla uygulanmaktadır.

İşitme Cihazı ile Biyonik Kulak Arasındaki Fark Nedir?

Pek çok hasta ve hasta yakını, standart işitme cihazları ile koklear implantların aynı işlevi gördüğünü düşünebilir. Ancak iki sistemin çalışma prensipleri birbirinden tamamen farklıdır. Geleneksel işitme cihazları, dışarıdan gelen seslerin şiddetini artırarak (akustik amplifikasyon yaparak) kulağa verir. Eğer iç kulaktaki tüylü hücrelerde hafif veya orta dereceli bir hasar varsa, sesi yükseltmek hastanın duyması ve anlaması için yeterli olabilir. Bu durum, sesi az çıkan bir hoparlörün sesini açmaya benzer.

Ancak ileri ve çok ileri derecede işitme kaybı olan kişilerde, iç kulaktaki tüylü hücreler sesi algılayamayacak kadar hasar görmüştür. Bu durumda sesi ne kadar yükseltirseniz yükseltin, ses bozuk ve anlamsız bir gürültü olarak duyulur veya hiç duyulmaz. İşte biyonik kulak bu noktada devreye girer. Hasarlı hücreleri tamamen atlayarak sesi doğrudan elektrik enerjisi formunda işitme sinirine iletir. Bu sayede hasta, sadece sesin varlığını değil, konuşmaların içeriğini ve kelimelerin vurgularını da ayırt edebilir hale gelir.

Biyonik Kulak Kimlere Uygulanır ve Nedenleri Nelerdir?

Koklear implantasyon, her iki kulağında da ileri veya çok ileri derecede sensörinöral işitme kaybı olan ve en az 3 ila 6 ay boyunca güçlü işitme cihazı kullanmasına rağmen konuşmayı anlama becerisinde gelişme görülmeyen kişilere uygulanır. Çocuklarda biyonik kulak uygulaması genellikle doğumsal genetik faktörler, annenin hamilelikte geçirdiği enfeksiyonlar (kızamıkçık, sitomegalovirüs) veya yenidoğan sarılığı gibi nedenlerle ortaya çıkan sağırlıklarda tercih edilir. Erken çocukluk döneminde geçirilen menenjit hastalığı da iç kulakta kemikleşmeye yol açabildiği için acil implantasyon gerektiren durumların başında gelir.

Yetişkinlerde ise durum biraz daha farklıdır. Geçmişte normal işiten ancak ani işitme kaybı, şiddetli kafa travmaları, iç kulağa zarar veren ototoksik ilaç kullanımı, menenire hastalığı veya ileri yaşa bağlı şiddetli presbiakuzi (yaşlılık sağırlığı) nedeniyle işitmesini sonradan kaybeden yetişkinler bu tedavi için uygun adaylardır. Hastanın bu ameliyata uygun olup olmadığına karar verilirken, işitme sinirinin sağlam olması ve iç kulak anatomisinin elektrot yerleştirilmesine imkan tanıması şartı aranır.

İşitme Kaybı Belirtileri ve Hastanede Tanı Süreci

Bebeklerde işitme kaybının en belirgin belirtileri, yüksek sese tepki vermeme (sıçramama), ismine dönüp bakmama ve 1 yaşına gelmesine rağmen anlamlı heceler (ba-ba, ma-ma) çıkaramamasıdır. Yetişkinlerde ise kalabalık ortamlarda konuşmaları ayırt edememe, televizyonun sesini sürekli açma ihtiyacı, dudak okumaya yönelme ve telefonla konuşurken zorlanma gibi belirtiler ön plana çıkar. Bu şikayetlerle hastaneye başvurduğunuzda kapsamlı bir odyolojik ve radyolojik değerlendirme süreci başlar.

Tanı aşamasında yenidoğanlarda ve çocuklarda OAE (Otoakustik Emisyon) ve ABR/BERA (İşitsel Beyinsapı Cevabı) testleri kullanılarak işitme eşikleri objektif olarak ölçülür. Yetişkinlerde ise saf ses odyometrisi ve konuşmayı ayırt etme testleri yapılır. Odyolojik olarak implant kararı alınan hastalarda, iç kulak yapısının (koklea) elektrot yerleşimine uygun olup olmadığını ve işitme sinirinin varlığını kontrol etmek amacıyla yüksek çözünürlüklü Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans (MR) görüntülemeleri gerçekleştirilir. Tüm bu testlerin sonucunda Kulak Burun Boğaz hekimleri, odyologlar ve radyologlardan oluşan bir konsey, hastanın ameliyata uygunluğunu onaylar.

Biyonik Kulak Ameliyatı Süreci Nasıldır?

Biyonik kulak ameliyatı, hastane ortamında ve tam teşekküllü bir ameliyathanede genel anestezi altında gerçekleştirilir. Operasyon süresi hastanın kulak anatomisine ve cerrahi tekniğe bağlı olarak ortalama 2 ile 4 saat arasında değişiklik gösterir. Ameliyat sırasında cerrah, kulak arkasına küçük bir kesi yapar ve mastoid adı verilen kulak arkası kemiğinde özel turlar yardımıyla bir yuva açar. Bu yuvadan orta kulağa ve oradan da iç kulağa (koklea) ulaşılır.

Kokleanın içine mikroskobik boyutlardaki elektrot dizisi son derece hassas bir şekilde yerleştirilir. Cihazın alıcı ve uyarıcı gövdesi ise kafatası kemiği üzerindeki yuvaya sabitlenir. Ameliyat tamamlanmadan hemen önce, ameliyathanede bulunan odyolog tarafından cihazın düzgün çalışıp çalışmadığı ve sinirin uyarılıp uyarılmadığı elektrofizyolojik testlerle (NRT) kontrol edilir. Kesi estetik dikişlerle kapatılır ve baş sargıya alınır. Hastalar genellikle ameliyattan sonra 1 veya 2 gün hastanede gözetim altında tutulur ve sonrasında taburcu edilir. Dış parçanın takılması ve cihazın aktifleştirilmesi için cerrahi yaranın iyileşmesi beklenir; bu süre ortalama 3 ila 4 haftadır.

Ameliyat Sonrası Dil ve Konuşma Terapisi (Rehabilitasyon)

Biyonik kulak tedavisinde ameliyatın başarılı geçmesi işin sadece yarısıdır. Cihazın dış parçasının takılıp ilk kez açıldığı gün, hastalar genellikle sesleri mekanik, robotik veya bir radyo cızırtısı gibi duyar. Beynin, işitme sinirinden gelen bu yeni ve farklı elektriksel sinyalleri anlamlı seslere, kelimelere ve cümlelere dönüştürmesi zaman alır. Bu nedenle ameliyat sonrası dil ve konuşma terapisi (rehabilitasyon) sürecinin aksatılmadan yürütülmesi hayati derecede mühimdir.

Çocuk hastalarda, beyin plastisitesi (esnekliği) sayesinde yeni sesleri öğrenmek daha hızlı olsa da, yaşıtlarıyla aralarındaki dil gelişim farkını kapatmaları için özel eğitimciler ve odyologlar eşliğinde yıllar süren düzenli bir eğitim gerekir. Yetişkinlerde ise süreç, yeni duyulan elektriksel sesleri geçmişteki işitsel hafıza ile eşleştirme üzerine kuruludur. Ayrıca cihazın ayarları, hastanın gelişimine göre odyologlar tarafından belirli aralıklarla bilgisayar ortamında yeniden düzenlenir. Bu işleme haritalama (mapping) adı verilir. Ailenin sabrı, hastanın motivasyonu ve düzenli eğitim, tedavinin başarısını belirleyen en temel unsurlardır.

Olası Komplikasyonlar ve Risk Grupları

Her cerrahi müdahalede olduğu gibi koklear implant ameliyatının da kendine has riskleri ve komplikasyon ihtimalleri bulunur. Genel anesteziye bağlı standart risklerin yanı sıra, yüz sinirinin (fasial sinir) orta kulak içinden geçmesi nedeniyle ameliyat sırasında bu sinirin zedelenme riski mevcuttur. Bu durum geçici veya çok nadiren kalıcı yüz felcine yol açabilir. Ayrıca tat alma sinirinin etkilenmesine bağlı olarak dilde geçici tat değişiklikleri, ameliyat sonrası baş dönmesi (vertigo) ve kulak çınlaması (tinnitus) görülebilir.

En ciddi risklerden biri ise menenjit enfeksiyonudur. İç kulağa yerleştirilen elektrot, beyin omurilik sıvısı ile bağlantılı alanlara yakın olduğu için enfeksiyon riski taşır. Bu riski minimuma indirmek adına, ameliyat planlanan tüm hastalara operasyondan en az iki hafta önce pnömokok (zatürre/menenjit) aşısı yapılması zorunludur. Cihazın yerleştirildiği bölgede cilt enfeksiyonu veya yara yeri iyileşme problemleri de nadir görülen komplikasyonlar arasındadır.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

İşitme kaybı şüphesi taşıyan her durum zaman kaybedilmeden bir uzmana danışmayı gerektirir. Özellikle yenidoğan bebeklerde yüksek sese tepkisizlik, yetişkinlerde ise aniden gelişen işitme azlığı, kulakta dolgunluk hissi ve şiddetli çınlama durumlarında acil olarak Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır. Ani işitme kayıplarında ilk 48 saat içinde başlanacak ilaç tedavileri kalıcı hasarı önleyebilir.

Biyonik kulak ameliyatı olmuş hastaların ise ameliyat sonrasında veya ilerleyen yıllarda dikkat etmesi gereken kırmızı bayraklar (acil durum belirtileri) vardır. Eğer hastada aniden yükselen ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, ışığa karşı aşırı hassasiyet, bilinç bulanıklığı veya bulantı/kusma gibi menenjit şüphesi yaratan belirtiler ortaya çıkarsa, hiç vakit kaybetmeden 112 acil servisi aranmalı veya en yakın hastanenin acil servisine başvurulmalıdır. Ayrıca yüzün bir tarafında kayma, şiddetli ve geçmeyen baş dönmesi, cihazın aniden çalışmayı durdurması veya yara yerinde kızarıklık, şişlik ve akıntı görülmesi durumunda da derhal ameliyatı gerçekleştiren hekime ulaşılmalıdır.

BHT CLINIC'te İşitme Kaybı Tedavisi ve Cerrahi Süreçler

BHT CLINIC İstanbul Tema Hastanesi olarak, ileri derece işitme kayıplarının tanı, cerrahi tedavi ve ameliyat sonrası rehabilitasyon süreçlerini multidisipliner bir yaklaşımla yürütüyoruz. Kulak Burun Boğaz uzmanlarımız, deneyimli odyologlarımız ve radyoloji ekibimiz, hastalarımızın en doğru cihaza ve tedaviye ulaşması için koordineli bir şekilde çalışmaktadır. Hastanemizde kulak burun boğaz operasyonlarının yanı sıra, sindirim sistemi ve tiroid gibi alanlarda Genel Cerrahi kliniğimizde de birçok ameliyat profesyonel bir şekilde gerçekleştirilmektedir.

Ameliyat öncesi genel sağlık taramalarınız büyük bir titizlikle yapılır; örneğin anestezi hazırlığı sürecinde safra kesesi sağlığını korumak, karaciğer fonksiyonlarını değerlendirmek veya kronik hastalıkları yönetmek adına ilgili tüm branşlarımız sürece dahil olur. 7/24 hizmet veren acil servisimiz ve tam donanımlı ameliyathanelerimiz ile hem cerrahi süreçte hem de sonrasında güvenliğiniz en üst düzeyde tutulmaktadır. İşitme sağlığınızla ilgili detaylı bir değerlendirme ve tedavi planlaması için uzman hekimlerimizden randevu alabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Biyonik kulak ameliyatı kaç saat sürer?

Ameliyat, hastanın kulak anatomisine ve iç kulağın durumuna bağlı olarak genellikle 2 ile 4 saat arasında sürmektedir. İşlem genel anestezi altında yapıldığı için hasta bu süre zarfında herhangi bir ağrı hissetmez.

Koklear implantı SGK karşılıyor mu?

Evet, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) belirli odyolojik kriterleri karşılayan ve sağlık kurulu raporu ile belgelendirilen hastaların koklear implant cihaz bedellerini ve ameliyat masraflarını karşılamaktadır. Çocuklarda ve yetişkinlerde SGK'nın belirlediği işitme kaybı eşik değerleri ve cihazdan fayda görmeme şartları aranır.

Biyonik kulak dışarıdan belli olur mu?

Cihazın iç parçası deri altında olduğu için görünmez, ancak sesi toplayan ve işleyen dış parça kulak arkasında veya başın üzerinde yer aldığı için dışarıdan fark edilir. Yeni nesil cihazlar oldukça küçük, hafif ve saç rengine uyumlu tasarımlara sahip olduğundan estetik açıdan daha az dikkat çekmektedir.

Ameliyat sonrası MR (Emar) çekilebilir mi?

Kullanılan implantın marka ve modeline göre bu durum değişiklik gösterir. Yeni nesil koklear implantların birçoğu 1.5 veya 3 Tesla gücündeki MR cihazlarına uyumludur. Ancak MR çekimi öncesinde mutlaka cihazın uyumluluğu kontrol edilmeli ve hekiminize bilgi verilmelidir.

Her iki kulağa aynı anda implant takılır mı?

Evet, özellikle doğumsal işitme kaybı olan çocuklarda beynin her iki işitme merkezinin de uyarılması ve sesin yönünü tayin edebilme becerisinin gelişmesi için her iki kulağa aynı seansta (eş zamanlı bilateral) biyonik kulak ameliyatı yapılabilmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize başvurun.